Saṁdhi Rules
in the context of the Vedas

The Sanskrit word ‘saṁdhi’ in particular means ‘junction’. When two words are uttered in a single breath, this junction creates a harmonization that makes the pronunciation more fluid. The last syllable of the first word thus adopts certain characteristics of the first syllable of the following word. It also happens that the first syllable of the second word changes.

The saṁdhi rules are numerous and sometimes complex. Let us look at a few simple, intuitive or common examples in the Vedic context:

final vowels
final consonants ‘k’, ‘ṭ’, ‘t’
final nasal ‘n’
final nasal ‘m’
pronunciation of final anusvāra ‘ṁ’
final visarga ‘ḥ’


Final vowels

Vowel | Consonantexamples
gaṇa | patisaṁdhi >
gaṇ a    |    p ati
gaṇ apati
गण । पति → गणपति
namastē | rudrasaṁdhi >
namast ē    |    r udra
namast ē rudra
नमस्ते । रुद्र → नमस्ते रुद्र
Vowel | Similar Vowelexamples
yōgi | indrasaṁdhi >
,
yōg i    |    i ndra
yōg īndra
योगि । इन्द्र → योगीन्द्र
yōgi | īśhvarasaṁdhi >
,
yōg i    |    ī śhvara
yōg īśhvara
योगि । ईश्वर → योगीश्वर
kāla | agnisaṁdhi >
,
kāl a    |    a gni
kāl āgni
काल । अग्नि → कालाग्नि
Vowel | Different Vowelexamples
yōga | indrasaṁdhi >
yōg a    |    i ndra
yōg ēndra
योग । इन्द्र → योगेन्द्र
yōga | īśhvarasaṁdhi >
yōg a    |    ī śhvara
yōg ēśhvara
योग । ईश्वर → योगेश्वर
mantra | upāsakaḥasaṁdhi >
mantr a    |    u pāsakaḥa
mantr ōpāsakaḥa
मन्त्र । उपासकः → मन्त्रोपासकः
mā | utasaṁdhi >
m ā    |    u ta
m ōta
मा । उत → मोत
rudra | ēkādaśhinīsaṁdhi >
a
rudr a    |    ē kādaśhinī
rudr aikādaśhinī
रुद्र । एकादशिनी → रुद्रैकादशिनी
kṛtāya | ōṣhadhīnāmsaṁdhi >
a
kṛtāy a    |    ō ṣhadhīnām
kṛtāy auṣhadhīnām
कृताय । ओषधीनाम् → कृतायौषधीनाम्
iti | upaniṣhatsaṁdhi >
i
it i    |    u paniṣhat
it yupaniṣhat
y
इति । उपनिषत् → इत्युपनिषत्
avitrī | avatusaṁdhi >
ī
avitr ī    |    a vatu
avitr yavatu
y
अवित्री । अवतु → अवित्र्यवतु
avatu | itisaṁdhi >
u
avat u    |    i ti
avat viti
v
अवतु । इति → अवत्विति
astu | āyudhāyasaṁdhi >
u
ast u    |    ā yudhāya
ast vāyudhāya
v
अस्तु । आयुधाय → अस्त्वायुधाय
nau | adhītamsaṁdhi >
n au    |    a dhītam
n āvadhītam
āv
नौ । अधीतम् → नावधीतम्

Final consonants ‘k’, ‘ṭ’, ‘t’


gut. pal. cer. den. lab.
occlusive
consonants
k ch t p
kh chh ṭh th ph
g j d b
gh jh ḍh dh bh
nasal consonants ñ n m
semi-vowels y r l v
vowels a ā i ī ṛ ṝ u ū
ē  ai ō  au
fricative
consonants
h
śh ṣh s
hard / soft (ghōṣha)

Consonant | Vowelexamples
virāṭ | ajāyatasaṁdhi >
virā     |    a jāyata
virā ajāyata
विराट् । अजायत → विराडजायत
chit | ānandasaṁdhi >
chi t    |    ā nanda
chi dānanda
चित् । आनन्द → चिदानन्द
Consonant | Semi-Vowelexamples
vāk | yajñēnasaṁdhi >
k    |    y ajñēna
gyañēna
वाक् । यज्ञेन → वाग्यज्ञेन
nārāyaṇāt | rudraḥasaṁdhi >
nārāyaṇā t    |    r udraḥa
nārāyaṇā d rudraḥa
नारायणात् । रुद्रः → नारायणाद् रुद्रः
tat | vijñāyasaṁdhi >
ta t    |    v ijñāya
ta dvijñāya
तत् । विज्ञाय → तद्विज्ञाय
Consonant | Nasal Consonantexamples
vāk | mayaḥasaṁdhi >
k    |    m ayaḥa
mayaḥa
वाक् । मयः → वाङ्मयः
bandhanāt | mṛtyōḥosaṁdhi >
bandhanā t    |    m ṛtyōḥo
bandhanā n mṛtyōḥo
बन्धनात् । मृत्योः → बन्धनान् मृत्योः
Consonant | Occlusive Consonantexamples
ṛk | dakṣhiṇaḥasaṁdhi >
k    |    d akṣhiṇaḥa
gdakṣhiṇaḥa
ऋक् । दक्षिणः → ऋग्दक्षिणः
vāk | pataṅgāyasaṁdhi >
k    |    p ataṅgāya
k pataṅgāya
वाक् । पतङ्गाय → वाक् पतङ्गाय
ṣhaṭ | triṁśhatsaṁdhi >
ṣha     |    t riṁśhat
ṣha triṁśhat
षट् । त्रिंशत् → षट् त्रिंशत्
sat | karmasaṁdhi >
sa t    |    k arma
sa t karma
सत् । कर्म → सत्कर्म
jagat | gurusaṁdhi >
jaga t    |    g uru
jaga dguru
जगत् । गुरु → जगद्गुरु
sat | chitsaṁdhi >
sa t    |    ch it
sa chchit
सत् । चित् → सच्चित्
it | jagatsaṁdhi >
i t    |    j agat
i jjagat
इत् । जगत् → इज्जगत्
tat | dēvasaṁdhi >
ta t    |    d ēva
ta ddēva
तत् । देव → तद्देव
Consonant | Fricative Consonantexamples
vāk | hṛdayēsaṁdhi >
, ,
k    |    h ṛdayē
gghṛdayē
वाक् । हृदये → वाग्घृदये
yat | śhamsaṁdhi >
, ,
ya t    |    śh am
ya chchham
यत् । शम् → यच्छम्

Final nasal ‘n’

‘n’ | Hard palatal consonant (‘ch’, ‘chh’);
‘n’ becomes ‘ṁ’ (anusvāra) + corresponding sibilant (‘śh’)
examples
ahīn | cha → ahīṁśhcha
अहीन् । च → अहींश्च
tān | chakrē → tāṁśhchakrē
तान् । चक्रे → तांश्चक्रे
‘n’ | Hard dental consonant (‘t’, ‘th’);
  [Rigveda] : ‘n’ remains ‘n’
  [Krishna Yajurveda] : ‘n’ becomes ‘ṁ’ + corresponding sibilant (‘s’)
examples
paśhūn | tān → paśhūn tān [Rigveda]
पशून् । तान् → पशून् तान्
paśhūn | tān → paśhūṁstān [Krishna Yajurveda]
पशून् । तान् → पशूंस्तान्
‘n’ | Soft palatal, cerebral or dental consonant, or ‘l’; ‘n’ becomes ‘ṁ’examples
sarvān | jambhayan → sarvāṁ jambhayan
सर्वान् । जम्भयन् → सर्वंजम्भयन्
asmān | lōka → asmāṁ lōka
अस्मान् । लोक → अस्मांलोक
‘n’ | ‘sh’ becomes ‘ñ chh’examples
śhṛṇvan | śhṛṇvan → śhṛṇvañ chhṛṇvan
शृण्वन् । शृण्वन् → शृण्वञ्छृण्वन्
‘n’ | Other consonant; ‘n’ remains ‘n’examples
vīrān | mā → vīrān mā
वीरान् । मा → वीरान्मा
kāmān | kāma → kāmān kāma
कामान् । काम → कामान्काम
‘n’ | Voyelle; ‘n’ remains ‘n’exemples
bhagavān | ayam → bhagavānayam
भगवान् । अयम् → भगवानयम्
‘n’ | Vowel; ‘n’ becomes ‘nn’examples
śhṛṇvan | ūtibhiḥi → śhṛṇvannūtibhiḥi
शृण्वन् । ऊतिभिः → शृण्वन्नूतिभिः
asmin | anāturam → asminnanāturam
अस्मिन् । अनातुरम् → अस्मिन्ननातुरम्
‘n’ | Vowel; ‘n’ becomes ‘ṁ’examples
bāṇavān | uta → bānavāṁ uta
बाणवान् । उत → बाणवां उत
lōkān | akalpayan → lōkāṁ akalpayan
लोकान् । अकल्पयन् → लोकां अकल्पयन्

Final nasal ‘m’

‘m’ | Vowel; ‘m’ remains ‘m’examples
aham | amṛtē → ahamamṛtē
अहम् । अमृते → अहममृते
dhīnām | avitrī → dhīnāmavitrī
धीनाम् । अवित्री → धीनामवित्री
‘m’ | Consonant; ‘m’ becomes ‘ṁ’examples
gaṇānām | tvā → gaṇānāṁ tvā
गणानाम् । त्वा → गणानां त्वा
gaṇapatim | havāmahē → gaṇapatiṁ havāmahē
गणपतिम् । हवामहे → गणपतिं हवामहे

Pronunciation of final anusvāra ‘ṁ’

The anusvāra ‘ṁ’ is basically a flow of air through the nose, without any guttural, palatal, cerebral, dental or labial influence. It is a pure nasal sound.

‘ṁ’ followed by a nasal or occlusive consonant, or by ‘y’; ‘ṁ’ becomes the nasal sound of the consonant series, or of ‘y’examples
gut. pal. cer. den. lab.
occlusive
consonants
k ch t p
kh chh ṭh th ph
g j d b
gh jh ḍh dh bh
nasal consonants ñ n m
semi-vowels y r l v
vowels a ā i ī ṛ ṝ u ū
ē  ai ō  au
fricative
consonants
h
śh ṣh s

kaviṁ kavīnāmsaṁdhi >
kavi   k avīnām
kavi  kavīnām
कविं कवीनाम् → कविङ् कवीनाम्
puruṣhaṁ jagatsaṁdhi >
puruṣha   j agat
puruṣha ñ jagat
पुरुषं जगत् → पुरुषञ् जगत्
vijyaṁ dhanuḥusaṁdhi >
vijya   dh anuḥu
vijya n dhanuḥu
विज्यं धनुः → विज्यन् धनुः
śhalyānāṁ mukhāsaṁdhi >
śhalyānā   m ukhā
śhalyānā m mukhā
शल्यानां मुखा → शल्यानाम् मुखा
tryambakaṁ yajāmahēsaṁdhi >
tryambaka   y ajāmahē
tryambaka ñ yajāmahē
त्र्यम्बकं यजामहे → त्र्यम्बकञ् यजामहे
‘ṁ’ followed by ‘l’ or ‘v’; ‘ṁ’ remains ‘ṁ’. Before ‘v’, it becomes a nasal ‘v’; before ‘l’, it becomes a nasal ‘l’. In both cases, ‘ṁ’ can also be uttered as a ‘m’.examples
utainaṁ viśhvā → utainaṁ viśhvā
उतैनं विश्वा → उतैनं विश्वा
vaiṣhṇavīṁ lōkaḥa → vaiṣhṇavīṁ lōkaḥa
वैष्णवीं लोकः → वैष्णवीं लोकः
‘ṁ’ followed by a vowel [Rigveda]; ‘ṁ’ becomes ‘’ (long pure nasal sound)examples
dēvāṁ ēha → dēvā ēha
देवां एह → देवाँ एह
madhumāṁ astu → madhumā astu
मधुमां अस्तु → मधुमाँ अस्तु
‘ṁ’ followed by ‘r’ or by a fricative (‘śh’, ‘ṣh’, ‘s’, ‘h’) [Rigveda];
‘ṁ’ remains ‘ṁ’ (pure nasal sound) but may also be uttered as ‘m’
examples
ahaṁ rudrēbhiḥi → ahaṁ rudrēbhiḥi
अहं रुद्रेभिः → अहं रुद्रेभिः
ayaṁ śhiva → ayaṁ śhiva
अयं शिव → अयं शिव
gaṇapatiṁ havāmahē → gaṇapatiṁ havāmahē
गणपतिं हवामहे → गणपतिं हवामहे
exception: ‘ṁ’ + ‘śhch’ → ‘śhcha’
tāṁśhchakrē → tāśhchakrē
तांश्चक्रे → ताँश्चक्रे
‘ṁ’ followed by a vowel, or by ‘r’ [Krishna Yajurveda];
‘ṁ’ becomes ‘gm’
examples
lōkāṁ akalpayan → lōkāgm akalpayan
लोकां अकल्पयन् → लोका अकल्पयन्
imāṁ rudrāya → imāgm rudrāya
इमां रुद्राय → इमा रुद्राय
‘ṁ’ followed by a fricative (‘śh’, ‘ṣh’, ‘s’, ‘h’) + vowel [Krishna Yajurveda];
‘ṁ’ becomes ‘gm’
examples
ṛtaṁ satyamsaṁdhi >
anusvāra  + 
ṛta   sa tyam
ṛta gm satyam
ऋतं सत्यम् → ऋत सत्यम्
gaṇapatiṁ havāmahēsaṁdhi >
anusvāra  + 
gaṇapati   ha vāmahē
gaṇapati gm havāmahē
गणपतिं हवामहे → गणपति हवामहे
long vowel + ‘ṁ’ + fricative + (semi-)consonant [Krishna Yajurveda];
‘ṁ’ becomes ‘ge
examples
paśhūṁstānsaṁdhi >
 + ‘ṁ’  +
paśh ūṁ  st ān
paśhū gestān
पशूंस्तान् → पशूस्तान्
ahīṁśhchasaṁdhi >
 + ‘ṁ’  +
ah īṁ  śhch a
ahī geśhcha
अहींश्च → अहीश्च
short vowel + ‘ṁ’ + fricative + (semi-)consonant [Krishna Yajurveda];
‘ṁ’ becomes ‘gge
examples
priyaṁ śhraddhēsaṁdhi >
 + anusvāra ‘ṁ’  ‘śh’ +  ‘r’
priy aṁ  śhr addhē
priya ggeśhraddhē
प्रियं श्रद्धे → प्रियश्रद्धे
pāṅktaṁ spṛṇōtisaṁdhi >
 + ‘ṁ’  +
pāṅkt aṁ  sp ṛṇōti
pāṅkta ggespṛṇōti
पाङ्क्तं स्पृणोति → पाङ्क्तस्पृणोति

Visarga ‘ḥ’ final

The visarga ‘ḥ’ is basically an expulsion of air through the mouth, without any guttural, palatal, cerebral, dental or labial influence.

‘ḥ’ followed by a hard consonant;
‘ḥ’ becomes the hard fricative related to the consonant
examples

 hard consonants  gut. pal. cer. den. lab.
occlusive
consonants
k ch t p
kh chh ṭh th ph
g j d b
gh jh ḍh dh bh
nasal consonants ñ n m
semi-vowels y r l v
vowels a ā i ī ṛ ṝ u ū
ē  ai ō  au
fricative
consonants
h
śh ṣh s
related hard fricatives
[hk] śh ṣh s [fp]

dhanuḥu | kapardinaḥasaṁdhi >
dhanu ḥu    |    k apardinaḥa
dhanu [hk] kapardinaḥa
धनुः । कपर्दिनः → धनुः कपर्दिनः
namaḥa | śhivāyasaṁdhi >
nama ḥa    |    śh ivāya
nama śh shivāya
नमः । शिवाय → नमश् शिवाय
tannaḥa | ṣhaṇmukhaḥasaṁdhi >
tanna ḥa    |    ṣh aṇmukhaḥa
tanna ṣh ṣhaṇmukhaḥa
तन्नः । षण्मुखः → तन्नष् षण्मुखः
yajuḥu | tasmātsaṁdhi >
yaju ḥu    |    t asmāt
yaju s tasmāt
यजुः । तस्मात् → यजुस् तस्मात्
nānyaḥa | panthāḥasaṁdhi >
nānya ḥa    |    p anthāḥa
nānya [fp] panthāḥa
नान्यः । पन्थाः → नान्यः पन्थाः
‘ḥ’ followed by ‘kṣh’; ‘ḥ’ remains ‘ḥ’, followed by a pauseexamples
namaḥa | kṣhattṛbhyaḥasaṁdhi >
nama ḥa    |    kṣh attṛbhyaḥa
nama ḥa , kṣhattṛbhyaḥa
 + 
नमः । क्षत्तृभ्यः → नमः , क्षत्तृभ्यः
‘aḥa’ followed by ‘a’ or by a soft (semi-)consonant; ‘ḥ’ becomes ‘ō’examples
 soft
consonants and ‘a’
gut. pal. cer. den. lab.
occlusive
consonants
k ch t p
kh chh ṭh th ph
g j d b
gh jh ḍh dh bh
nasal consonants ñ n m
semi-consonants y r l v
vowels  a  ā i ī ṛ ṝ u ū
ē  ai ō  au
fricative
consonants
h
śh ṣh s

tannaḥa | agniḥi → tannō agniḥi
तन्नः । अग्निः → तन्नो अग्निः
namaḥa | hiraṇyabāhavē → namō hiraṇyabāhavē
नमः । हिरण्यबाहवे → नमो हिरण्यबाहवे
naḥa | rudraḥa → nō rudraḥa
नः । रुद्रः → नो रुद्रः
‘aḥa’ followed by a vowel other than ‘a’; ‘aḥa’ becomes ‘a’examples
namaḥa | iriṇyāya → nama iriṇyāya
नमः । इरिण्याय → नम इरिण्याय
namaḥa | āśhavē → nama āśhavē
नमः । आशवे → नम आशवे
‘āḥa’ followed by a ghōṣha; ‘āḥa’ becomes ‘ā’examples
devāḥa | ayajanta → devā ayajanta
देवाः । अयजन्त → देवा अयजन्त
tāḥa | bhagavaḥa → tā bhagavaḥa
ताः । भगवः → ता भगवः
‘ḥ’ (other than ‘aḥa’ and ‘āḥa’) followed by a ghōṣha; ‘ḥ’ becomes ‘r’examples
 ghōṣha (soft)  gut. pal. cer. den. lab.
occlusive
consonants
k ch t p
kh chh ṭh th ph
g j d b
gh jh ḍh dh bh
nasal consonants ñ n m
semi-vowels y r l v
vowels a ā i ī ṛ ṝ u ū
ē  ai ō  au
fricative
consonants
h
śh ṣh s

svastiḥi | astu → svastirastu
स्वस्तिः । अस्तु → स्वस्तिरस्तु
bhūḥu | bhuvaḥa → bhūr bhuvaḥa
भूः । भुवः → भूर् भुवः
bṛhaspatiḥi | dadhātu → bṛhaspatir dadhātu
बृहस्पतिः । दधातु → बृहस्पतिर् दधातु
chatuḥu | hastam → chatur hastam
चतुः । हस्तम् → चतुर् हस्तम्

top ↑